مرور تطبیقی تأثیر «یادگیری تطبیقی مبتنی بر هوش مصنوعی» و «انگیزش تحصیلی» بر «عملکرد دانش‌آموزان»

نویسندگان مقاله

چکیده

تحولات اخیر در فناوری‌های آموزشی و توسعه سامانه‌های یادگیری تطبیقی مبتنی بر هوش مصنوعی، امکان ارائه مسیرهای یادگیری شخصی‌سازی‌شده و متناسب با نیازهای فردی دانش‌آموزان را فراهم کرده است. هم‌زمان، انگیزش تحصیلی به‌عنوان یکی از قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های عملکرد تحصیلی، در دنیای یادگیری دیجیتال اهمیت مضاعفی یافته است. پژوهش حاضر با رویکرد مرور تطبیقی، به بررسی نظام‌مند شواهد علمی منتشرشده طی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ درباره تأثیر «یادگیری تطبیقی مبتنی بر هوش مصنوعی» و «انگیزش تحصیلی» بر «عملکرد دانش‌آموزان» می‌پردازد. جستجوی مطالعات در پایگاه‌های Scopus، Web of Science، ERIC، Google Scholar و منابع داخلی انجام شد. یافته‌های مرور نشان می‌دهد که یادگیری تطبیقی مبتنی بر هوش مصنوعی در بهبود عملکرد تحصیلی از طریق ارائه محتوای شخصی‌سازی‌شده، تعدیل سطح دشواری تکالیف، بازخورد فوری و شناسایی زودهنگام ضعف‌های یادگیری مؤثر است. در مقابل، انگیزش تحصیلی—به‌ویژه مؤلفه‌های خودکارآمدی، ارزش‌گذاری تکلیف و انگیزش درونی—نقش مستقیم و میانجی‌گرانه در ارتقای عملکرد دارد و حتی بر میزان اثربخشی سامانه‌های تطبیقی نیز اثرگذار است. نتایج تطبیقی مطالعات نشان می‌دهد که بیشترین تأثیر بر عملکرد زمانی حاصل می‌شود که سامانه‌های یادگیری تطبیقی با طراحی‌های انگیزشی (نظیر بازخوردهای انگیزشی، اهداف فردی و مکانیزم‌های تشویقی غیرپاداشی) ترکیب شوند. این یافته‌ها بر ضرورت یکپارچه‌سازی مداخلات فناورانه و انگیزشی در محیط‌های آموزشی تأکید دارد. در پایان، دلالت‌های کاربردی برای مدارس، معلمان و طراحان سامانه‌های هوشمند، و همچنین مسیرهای آینده پژوهش ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها