تاریخ انتشار: 1404
محل انتشار: مجله یافته های پیشروان علوم تربیتی و آموزشی
دوره 2، شماره 9
بازدید: 13
زبان: فارسی
پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی نقش آموزشهای مهارتمحور در برابر برنامههای درسی متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی دانشآموزان دوره متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون با دو گروه آزمایش (مهارتمحور و متمرکز بر نمره) و یک گروه کنترل بود که در آن، دو نوع رویکرد آموزشی بهعنوان متغیرهای مستقل و اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی بهعنوان متغیرهای وابسته در نظر گرفته شدند. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان پسر دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی در شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای، ابتدا سه منطقه آموزشی و سپس از هر منطقه، یک دبیرستان و از هر دبیرستان، سه کلاس پایه یازدهم (جمعاً ۹ کلاس) انتخاب شدند و از هر کلاس، ۱۰ دانشآموز بهصورت تصادفی انتخاب گردید و مجموعاً ۹۰ دانشآموز در سه گروه ۳۰ نفری (گروه آزمایش مهارتمحور، گروه آزمایش متمرکز بر نمره و گروه کنترل) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون (۱۹۵۷) با ۳۷ گویه و پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکاران (۲۰۰۷) با ۱۵ گویه بودند که روایی و پایایی آنها در مطالعات ایرانی مورد تأیید قرار گرفته است و همچنین، یک بسته آموزشی مهارتمحور برای گروه آزمایش اول و یک بسته آموزشی متمرکز بر نمره برای گروه آزمایش دوم طراحی و پس از تأیید روایی توسط ۱۰ متخصص علوم تربیتی و روانشناسی، مورد استفاده قرار گرفت. گروه آزمایش مهارتمحور به مدت ۱۲ جلسه ۷۵ دقیقهای (هر هفته سه جلسه بهمدت ۴ هفته) تحت آموزش مبتنی بر مهارتهای یادگیری خودراهبر، حل مسئله، تفکر انتقادی و خودتنظیمی قرار گرفتند، گروه آزمایش متمرکز بر نمره به مدت ۱۲ جلسه مشابه تحت آموزش مبتنی بر روشهای نمرهمحور شامل تستزنی، حفظ مطالب و تمرین نمونه سؤالات امتحانی قرار گرفتند و گروه کنترل هیچ مداخلهای دریافت نکرد و با روش سنتی به آموزش ادامه دادند. دادههای گردآوریشده با استفاده از آزمونهای تحلیل کوواریانس تکمتغیره و چندمتغیره، تحلیل واریانس یکراهه و آزمون تعقیبی توکی در نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافتهها نشان داد که بین سه گروه از نظر اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی در مرحله پسآزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و آموزش مهارتمحور بهطور معناداری بیشتر از آموزش متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی مؤثر بوده است و گروه متمرکز بر نمره نیز بهطور معناداری بهتر از گروه کنترل عمل کرده است. همچنین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تأثیر آموزش مهارتمحور بر مؤلفههای اضطراب امتحان (نگرانی، هیجانپذیری و تداخل شناختی) و مؤلفههای فرسودگی تحصیلی (خستگی عاطفی، بیعلاقگی و ناکارآمدی) در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار است و اندازه اثر برای کل مداخله ۰٫۶۴ محاسبه شد. بر اساس یافتهها میتوان نتیجه گرفت که تغییر رویکرد نظام آموزشی از برنامههای درسی صرفاً نمرهمحور به سوی آموزشهای مهارتمحور و توانمندسازی دانشآموزان در مهارتهای یادگیری خودراهبر و خودتنظیمی، میتواند بهطور مؤثری اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی را کاهش دهد و سلامت روان و کیفیت یادگیری دانشآموزان را بهبود بخشد.
پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی نقش آموزشهای مهارتمحور در برابر برنامههای درسی متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی دانشآموزان دوره متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون با دو گروه آزمایش (مهارتمحور و متمرکز بر نمره) و یک گروه کنترل بود که در آن، دو نوع رویکرد آموزشی بهعنوان متغیرهای مستقل و اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی بهعنوان متغیرهای وابسته در نظر گرفته شدند. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان پسر دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی در شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای، ابتدا سه منطقه آموزشی و سپس از هر منطقه، یک دبیرستان و از هر دبیرستان، سه کلاس پایه یازدهم (جمعاً ۹ کلاس) انتخاب شدند و از هر کلاس، ۱۰ دانشآموز بهصورت تصادفی انتخاب گردید و مجموعاً ۹۰ دانشآموز در سه گروه ۳۰ نفری (گروه آزمایش مهارتمحور، گروه آزمایش متمرکز بر نمره و گروه کنترل) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون (۱۹۵۷) با ۳۷ گویه و پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکاران (۲۰۰۷) با ۱۵ گویه بودند که روایی و پایایی آنها در مطالعات ایرانی مورد تأیید قرار گرفته است و همچنین، یک بسته آموزشی مهارتمحور برای گروه آزمایش اول و یک بسته آموزشی متمرکز بر نمره برای گروه آزمایش دوم طراحی و پس از تأیید روایی توسط ۱۰ متخصص علوم تربیتی و روانشناسی، مورد استفاده قرار گرفت. گروه آزمایش مهارتمحور به مدت ۱۲ جلسه ۷۵ دقیقهای (هر هفته سه جلسه بهمدت ۴ هفته) تحت آموزش مبتنی بر مهارتهای یادگیری خودراهبر، حل مسئله، تفکر انتقادی و خودتنظیمی قرار گرفتند، گروه آزمایش متمرکز بر نمره به مدت ۱۲ جلسه مشابه تحت آموزش مبتنی بر روشهای نمرهمحور شامل تستزنی، حفظ مطالب و تمرین نمونه سؤالات امتحانی قرار گرفتند و گروه کنترل هیچ مداخلهای دریافت نکرد و با روش سنتی به آموزش ادامه دادند. دادههای گردآوریشده با استفاده از آزمونهای تحلیل کوواریانس تکمتغیره و چندمتغیره، تحلیل واریانس یکراهه و آزمون تعقیبی توکی در نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافتهها نشان داد که بین سه گروه از نظر اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی در مرحله پسآزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و آموزش مهارتمحور بهطور معناداری بیشتر از آموزش متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی مؤثر بوده است و گروه متمرکز بر نمره نیز بهطور معناداری بهتر از گروه کنترل عمل کرده است. همچنین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تأثیر آموزش مهارتمحور بر مؤلفههای اضطراب امتحان (نگرانی، هیجانپذیری و تداخل شناختی) و مؤلفههای فرسودگی تحصیلی (خستگی عاطفی، بیعلاقگی و ناکارآمدی) در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار است و اندازه اثر برای کل مداخله ۰٫۶۴ محاسبه شد. بر اساس یافتهها میتوان نتیجه گرفت که تغییر رویکرد نظام آموزشی از برنامههای درسی صرفاً نمرهمحور به سوی آموزشهای مهارتمحور و توانمندسازی دانشآموزان در مهارتهای یادگیری خودراهبر و خودتنظیمی، میتواند بهطور مؤثری اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی را کاهش دهد و سلامت روان و کیفیت یادگیری دانشآموزان را بهبود بخشد.
راستی، نرگس.(1404).بررسی تطبیقی نقش آموزشهای مهارتمحور در برابر برنامههای درسی متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی دانشآموزان.مجله یافته های پیشروان علوم تربیتی و آموزشی2(9).