بررسی رابطه میان کیفیت محیط فیزیکی و طراحی آموزشی کلاس‌های درس با میزان تمرکز و مشارکت فعال دانش‌آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان کیفیت محیط فیزیکی و طراحی آموزشی کلاس‌های درس با میزان تمرکز و مشارکت فعال دانش‌آموزان انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، بنیادی-کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی از نوع مدل‌یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش‌آموزان پسر پایه ششم ابتدایی مدارس دولتی شهر شیراز در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که از میان آن‌ها ۳۵۰ نفر به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه کیفیت محیط فیزیکی کلاس (محقق‌ساخته بر اساس استانداردهای سازمان نوسازی مدارس و رویکردهای طراحی آموزشی)، پرسشنامه تمرکز (محقق‌ساخته با تأکید بر مؤلفه‌های توجه پایدار، توجه انتخابی و توجه تقسیم‌شده) و پرسشنامه مشارکت فعال (محقق‌ساخته با تأکید بر مؤلفه‌های مشارکت رفتاری، مشارکت شناختی و مشارکت عاطفی) بود. داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و مدل‌یابی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (PLS-SEM) تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که کیفیت محیط فیزیکی کلاس با تمرکز دانش‌آموزان و مشارکت فعال آن‌ها رابطه مثبت و معناداری دارد. همچنین، طراحی آموزشی کلاس با تمرکز دانش‌آموزان و مشارکت فعال آن‌ها رابطه مثبت و معناداری دارد. علاوه بر این، نتایج نشان داد که تمرکز نقش میانجی‌گر معناداری در رابطه بین کیفیت محیط فیزیکی و مشارکت فعال (۲۵/۰- اثر غیرمستقیم، و همچنین بین طراحی آموزشی و مشارکت فعال (۲۷/۰- اثر غیرمستقیم، ایفا می‌کند. به‌طوری که کیفیت محیط فیزیکی و طراحی آموزشی از طریق افزایش تمرکز، به افزایش مشارکت فعال دانش‌آموزان منجر می‌شوند. بر اساس یافته‌های پژوهش، می‌توان نتیجه گرفت که بهبود کیفیت محیط فیزیکی و طراحی آموزشی کلاس‌های درس، با افزایش تمرکز دانش‌آموزان، به افزایش مشارکت فعال آن‌ها در فرایند یادگیری کمک می‌کند. بنابراین، پیشنهاد می‌شود که سیاست‌گذاران آموزشی و مدیران مدارس با سرمایه‌گذاری در استانداردسازی محیط فیزیکی کلاس‌ها و طراحی آموزشی متناسب با نیازهای دانش‌آموزان، به ارتقای تمرکز و مشارکت فعال آن‌ها کمک کنند و معلمان نیز با بهره‌گیری از اصول طراحی آموزشی مؤثر، زمینه را برای یادگیری عمیق و پایدار دانش‌آموزان فراهم آورند.