مروری نظام‌مند بر رابطه هوش مصنوعی مولد، سواد دیجیتال و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان

پژوهش حاضر با هدف مروری نظام‌مند بر رابطه میان هوش مصنوعی مولد، سواد دیجیتال و عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان انجام شده است. در عصر کنونی که فناوری‌های هوشمند به سرعت در حال نفوذ به تمامی عرصه‌های زندگی بشری هستند، نظام‌های آموزشی نیز از این قاعده مستثنی نبوده و با ظهور ابزارهای هوش مصنوعی مولد، رویکردهای سنتی آموزش و یادگیری دستخوش تحولات اساسی شده‌اند. با این حال، صرف در دسترس بودن این فناوری‌ها تضمین‌کننده بهبود کیفیت آموزشی نبوده و آنچه بیش از هر عامل دیگری تعیین‌کننده اثربخشی این ابزارها محسوب می‌شود، سطح سواد دیجیتال کاربران یعنی دانش‌آموزان و معلمان است. سواد دیجیتال به عنوان مجموعه‌ای از مهارت‌های شناختی، فنی و اخلاقی، امکان استفاده هدفمند، نقادانه و مؤثر از فناوری‌های اطلاعاتی را فراهم می‌آورد و در تعامل با هوش مصنوعی مولد، نقشی کلیدی در تعیین کیفیت عملکرد تحصیلی ایفا می‌کند. این مطالعه مروری با جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده معتبر فارسی و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط، تعداد ۴۷ مقاله مرتبط را از میان ۳۱۲ سند اولیه شناسایی و پس از اعمال معیارهای ورود و خروج، نهایتاً ۲۴ پژوهش را مورد تحلیل عمیق قرار داده است. یافته‌های حاصل از این مرور نظام‌مند نشان می‌دهد که رابطه میان هوش مصنوعی مولد و عملکرد تحصیلی یک رابطه خطی ساده نیست، بلکه این رابطه به طور قابل توجهی توسط سطح سواد دیجیتال دانش‌آموزان تعدیل شده و در سطوح بالای سواد دیجیتال، هوش مصنوعی مولد به عنوان یک ابزار توانمندساز عمل کرده و موجب ارتقاء یادگیری خودراهبر، تفکر انتقادی و خلاقیت می‌شود، در حالی که در سطوح پایین سواد دیجیتال، این فناوری می‌تواند به وابستگی شناختی، کاهش مهارت‌های حل مسئله و حتی افت تحصیلی منجر گردد. همچنین نتایج نشان داد که ابعاد مختلف سواد دیجیتال شامل سواد اطلاعاتی، سواد فنی، سواد ارتباطی و سواد اخلاقی، هر یک به گونه‌ای متفاوت بر چگونگی استفاده از هوش مصنوعی مولد تأثیر می‌گذارند و برنامه‌های مداخله‌ای که بر تقویت هم‌زمان این ابعاد متمرکز بوده‌اند، بیشترین تأثیر مثبت را بر عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان داشته‌اند. در نهایت، این پژوهش بر ضرورت بازطراحی برنامه‌های درسی، توانمندسازی معلمان در زمینه کاربست آموزشی هوش مصنوعی و تدوین سیاست‌های روشن برای استفاده اخلاقمند و مؤثر از این فناوری در محیط‌های آموزشی تأکید می‌نماید.