تحلیل گفتمان سیاست های اقتصادی دولت در قبال معیشت طبقه‌ی متوسط در ایران(1400-1404)

کاهش مداوم قدرت خرید طبقه متوسط در ایران، علاوه بر پیامدهای اقتصادی، بازتابی گفتمانی در زبان رسمی دولت داشته است. این پژوهش با روش تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف، به واکاوی چگونگی بازنمایی طبقه متوسط و راه‌حل‌های تجویزی برای معیشت آنان در گفتمان اقتصادی دولت، طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ می‌پردازد. پیکره تحقیق شامل قوانین بودجه، سخنرانی‌های روسای جمهور و مصاحبه‌های مقامات ارشد اقتصادی است. یافته‌ها نشان‌دهنده چرخشی گفتمانی از «حمایت مستقیم» به «اصلاحات ساختاری» است. در گفتمان دولت سیزدهم، طبقه متوسط «قشری شریف اما نیازمند صبر» بازنمایی و راه‌حل «یارانه نقدی و کالابرگ» تجویز می‌شد. در مقابل، گفتمان دولت چهاردهم با استعاره «موتور فرسوده»، این طبقه را «پیشران اقتصاد» می‌داند و «رفع تحریم» و «عدالت مالیاتی» را راه‌حل معرفی می‌کند. با این حال، هر دو گفتمان، حل بحران را به آینده موکول کرده و از طبقه متوسط «صبر» می‌طلبند. نتیجه آنکه گفتمان دولت، نه بازتاب صرف واقعیت، بلکه ابزاری برای مدیریت انتظارات و مشروع‌سازی سیاست‌هاست.

The continuous decline in the purchasing power of the middle class in Iran, in addition to its economic consequences, has had a discursive reflection in the official language of the government. Using Fairclough's critical discourse analysis method, this study examines how the middle class is represented and the prescribed solutions for their livelihoods in the government's economic discourse during the years 1400 to 1404. The corpus of the research includes budget laws, speeches by presidents, and interviews with senior economic officials. The findings indicate a discursive shift from "direct support" to "structural reforms." In the discourse of the 13th government, the middle class was represented as a "noble class but in need of patience" and the solution prescribed was "cash subsidies and goods." In contrast, the discourse of the 14th government, using the metaphor of a "worn-out engine," considers this class to be the "driver of the economy" and introduces "lifting sanctions" and "tax justice" as solutions. However, both discourses postpone the resolution of the crisis to the future and demand "patience" from the middle class. The result is that government discourse is not a mere reflection of reality, but rather a tool for managing expectations and legitimizing policies.