مدیریت ریسک حقوقی در پروژه‌های مشارکتی شهرداری (مشارکت عمومی– خصوصی)

نویسندگان مقاله

چکیده

پروژه‌های مشارکتی شهرداری در قالب الگوهای مشارکت عمومی–خصوصی (PPP)، سازوکار مهمی برای جبران محدودیت‌های بودجه‌ای مدیریت شهری و تأمین زیرساخت‌های شهری به‌شمار می‌روند؛ اما توسعه این پروژه‌ها بدون نظام‌مندسازی مدیریت ریسک حقوقی، با اختلافات قضایی، ابطال قراردادها و توقف طرح‌ها همراه بوده است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و رویکرد آمیخته، چالش‌های حقوقی حاکم بر قراردادهای مشارکتی شهرداری‌ها را در چهار دسته اصلی ریسک مقرراتی/صلاحیتی، ریسک مالکیت و ثبتی زمین، ریسک تضمین‌ها و تعهدات، و ریسک حل اختلاف و تغییر شرایط شناسایی و اولویت‌بندی کرده است (عباس‌پور و همکاران، ۱۴۰۱؛ World Bank et al., 2017). جامعه آماری پژوهش ۱۶۰ نفر از کارشناسان و مدیران چهار لایه شهرداری، شورا و بخش خصوصی بود که بر اساس فرمول کوکران، ۱۱۳ نفر به‌عنوان نمونه انتخاب و در نهایت ۱۱۵ پرسش‌نامه معتبر تحلیل شد؛ همچنین ۱۶ خبره در پنل کیفی دلفی مشارکت کردند. یافته‌ها نشان می‌دهد که تخصیص متوازن ریسک بر مبنای «توان کنترل»، ارزیابی حقوقی موشکافانه پیش از انعقاد قرارداد (Legal Due Diligence)، احراز قطعیت مالکیت زمین، شفاف‌سازی تضمین‌ها و پیش‌بینی سازوکارهای حل اختلاف جایگزین (ADR) و شروط انطباق، از مهم‌ترین اهرم‌های کاهش دعاوی و افزایش پایداری قراردادهاست (کاشانی، ۱۴۰۱؛ Bing et al., 2005). نتایج پژوهش می‌تواند مبنای تدوین الگوی قراردادی استاندارد و چک‌لیست ارزیابی ریسک برای شهرداری‌ها قرار گیرد. واژگان کلیدی: مشارکت عمومی–خصوصی (PPP)، مدیریت ریسک حقوقی، شهرداری، تخصیص ریسک، حل اختلاف، قراردادهای اداری.