طراحی الگوی مدیریت بحران محله‌محور با تکیه بر ظرفیت داوطلبان هلال احمر

نویسندگان مقاله

چکیده

وقوع بحران‌های طبیعی و انسان‌ساخت در ایران، به‌ویژه در سال‌های اخیر، ضرورت گذار از الگوهای متمرکز و دولتی مدیریت بحران به سوی رویکردهای اجتماع‌محور و محله‌محور را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، داوطلبان جمعیت هلال احمر به عنوان نیرویی سازمان‌یافته، آموزش‌دیده و برخوردار از سرمایه اجتماعی، ظرفیتی کم‌نظیر برای ایفای نقش در مراحل مختلف چرخه مدیریت بحران در سطح محلات شهری و روستایی به شمار می‌روند. پژوهش حاضر با هدف طراحی الگویی برای مدیریت بحران محله‌محور با تکیه بر ظرفیت داوطلبان هلال احمر انجام شده است. روش پژوهش کیفی و از نوع تحلیل مضمون است و داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با خبرگان مدیریت بحران، مدیران جمعیت هلال احمر و داوطلبان فعال گردآوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون Braun و Clarke تحلیل شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که الگوی مطلوب از پنج مقوله فراگیر تشکیل شده است: ظرفیت‌سازی و توانمندسازی داوطلبان، شبکه‌سازی محله‌ای، هماهنگی بین‌نهادی، مشارکت اجتماع محور و پایش و یادگیری مستمر. در این الگو، داوطلبان هلال احمر به عنوان هسته‌های محلی عمل می‌کنند که با ایجاد پیوند میان ساکنان محله و نهادهای رسمی، زمینه واکنش سریع و مؤثر در ساعات طلایی بحران را فراهم می‌سازند. نتایج پژوهش بر ضرورت رسمیت‌بخشی به نقش داوطلبان در ساختار مدیریت بحران محله‌محور، توانمندسازی مستمر آنان و ایجاد سازوکارهای پایدار مشارکت تأکید دارد و الگویی عملیاتی برای بهره‌گیری از این ظرفیت در برنامه‌ریزی‌های مدیریت بحران ارائه می‌دهد. واژگان کلیدی: مدیریت بحران محله‌محور، داوطلبان هلال احمر، سرمایه اجتماعی، مشارکت اجتماع محور، تاب‌آوری محله‌ای.