شماره مجله
دوره 2، شماره 9
تاریخ انتشار
01 آذر 1404
زبان مقاله
فارسی
MDOI
سال انتشار
1404
پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی نقش آموزشهای مهارتمحور در برابر برنامههای درسی متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی دانشآموزان دوره متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون با دو گروه آزمایش (مهارتمحور و متمرکز بر نمره) و یک گروه کنترل بود که در آن، دو نوع رویکرد آموزشی بهعنوان متغیرهای مستقل و اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی بهعنوان متغیرهای وابسته در نظر گرفته شدند. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان پسر دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی در شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای، ابتدا سه منطقه آموزشی و سپس از هر منطقه، یک دبیرستان و از هر دبیرستان، سه کلاس پایه یازدهم (جمعاً ۹ کلاس) انتخاب شدند و از هر کلاس، ۱۰ دانشآموز بهصورت تصادفی انتخاب گردید و مجموعاً ۹۰ دانشآموز در سه گروه ۳۰ نفری (گروه آزمایش مهارتمحور، گروه آزمایش متمرکز بر نمره و گروه کنترل) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون (۱۹۵۷) با ۳۷ گویه و پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکاران (۲۰۰۷) با ۱۵ گویه بودند که روایی و پایایی آنها در مطالعات ایرانی مورد تأیید قرار گرفته است و همچنین، یک بسته آموزشی مهارتمحور برای گروه آزمایش اول و یک بسته آموزشی متمرکز بر نمره برای گروه آزمایش دوم طراحی و پس از تأیید روایی توسط ۱۰ متخصص علوم تربیتی و روانشناسی، مورد استفاده قرار گرفت. گروه آزمایش مهارتمحور به مدت ۱۲ جلسه ۷۵ دقیقهای (هر هفته سه جلسه بهمدت ۴ هفته) تحت آموزش مبتنی بر مهارتهای یادگیری خودراهبر، حل مسئله، تفکر انتقادی و خودتنظیمی قرار گرفتند، گروه آزمایش متمرکز بر نمره به مدت ۱۲ جلسه مشابه تحت آموزش مبتنی بر روشهای نمرهمحور شامل تستزنی، حفظ مطالب و تمرین نمونه سؤالات امتحانی قرار گرفتند و گروه کنترل هیچ مداخلهای دریافت نکرد و با روش سنتی به آموزش ادامه دادند. دادههای گردآوریشده با استفاده از آزمونهای تحلیل کوواریانس تکمتغیره و چندمتغیره، تحلیل واریانس یکراهه و آزمون تعقیبی توکی در نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافتهها نشان داد که بین سه گروه از نظر اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی در مرحله پسآزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و آموزش مهارتمحور بهطور معناداری بیشتر از آموزش متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی مؤثر بوده است و گروه متمرکز بر نمره نیز بهطور معناداری بهتر از گروه کنترل عمل کرده است. همچنین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تأثیر آموزش مهارتمحور بر مؤلفههای اضطراب امتحان (نگرانی، هیجانپذیری و تداخل شناختی) و مؤلفههای فرسودگی تحصیلی (خستگی عاطفی، بیعلاقگی و ناکارآمدی) در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار است و اندازه اثر برای کل مداخله ۰٫۶۴ محاسبه شد. بر اساس یافتهها میتوان نتیجه گرفت که تغییر رویکرد نظام آموزشی از برنامههای درسی صرفاً نمرهمحور به سوی آموزشهای مهارتمحور و توانمندسازی دانشآموزان در مهارتهای یادگیری خودراهبر و خودتنظیمی، میتواند بهطور مؤثری اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی را کاهش دهد و سلامت روان و کیفیت یادگیری دانشآموزان را بهبود بخشد.
پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی نقش آموزشهای مهارتمحور در برابر برنامههای درسی متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی دانشآموزان دوره متوسطه دوم انجام شد. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش اجرا، نیمهآزمایشی با طرح پیشآزمون-پسآزمون با دو گروه آزمایش (مهارتمحور و متمرکز بر نمره) و یک گروه کنترل بود که در آن، دو نوع رویکرد آموزشی بهعنوان متغیرهای مستقل و اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی بهعنوان متغیرهای وابسته در نظر گرفته شدند. جامعه آماری شامل تمامی دانشآموزان پسر دوره متوسطه دوم رشته علوم انسانی در شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۱ بودند که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای، ابتدا سه منطقه آموزشی و سپس از هر منطقه، یک دبیرستان و از هر دبیرستان، سه کلاس پایه یازدهم (جمعاً ۹ کلاس) انتخاب شدند و از هر کلاس، ۱۰ دانشآموز بهصورت تصادفی انتخاب گردید و مجموعاً ۹۰ دانشآموز در سه گروه ۳۰ نفری (گروه آزمایش مهارتمحور، گروه آزمایش متمرکز بر نمره و گروه کنترل) قرار گرفتند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه اضطراب امتحان ساراسون (۱۹۵۷) با ۳۷ گویه و پرسشنامه فرسودگی تحصیلی برسو و همکاران (۲۰۰۷) با ۱۵ گویه بودند که روایی و پایایی آنها در مطالعات ایرانی مورد تأیید قرار گرفته است و همچنین، یک بسته آموزشی مهارتمحور برای گروه آزمایش اول و یک بسته آموزشی متمرکز بر نمره برای گروه آزمایش دوم طراحی و پس از تأیید روایی توسط ۱۰ متخصص علوم تربیتی و روانشناسی، مورد استفاده قرار گرفت. گروه آزمایش مهارتمحور به مدت ۱۲ جلسه ۷۵ دقیقهای (هر هفته سه جلسه بهمدت ۴ هفته) تحت آموزش مبتنی بر مهارتهای یادگیری خودراهبر، حل مسئله، تفکر انتقادی و خودتنظیمی قرار گرفتند، گروه آزمایش متمرکز بر نمره به مدت ۱۲ جلسه مشابه تحت آموزش مبتنی بر روشهای نمرهمحور شامل تستزنی، حفظ مطالب و تمرین نمونه سؤالات امتحانی قرار گرفتند و گروه کنترل هیچ مداخلهای دریافت نکرد و با روش سنتی به آموزش ادامه دادند. دادههای گردآوریشده با استفاده از آزمونهای تحلیل کوواریانس تکمتغیره و چندمتغیره، تحلیل واریانس یکراهه و آزمون تعقیبی توکی در نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. یافتهها نشان داد که بین سه گروه از نظر اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی در مرحله پسآزمون تفاوت معناداری وجود دارد (۰٫۰۰۱>P) و آموزش مهارتمحور بهطور معناداری بیشتر از آموزش متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی مؤثر بوده است و گروه متمرکز بر نمره نیز بهطور معناداری بهتر از گروه کنترل عمل کرده است. همچنین، تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که تأثیر آموزش مهارتمحور بر مؤلفههای اضطراب امتحان (نگرانی، هیجانپذیری و تداخل شناختی) و مؤلفههای فرسودگی تحصیلی (خستگی عاطفی، بیعلاقگی و ناکارآمدی) در سطح ۰٫۰۰۱>P معنادار است و اندازه اثر برای کل مداخله ۰٫۶۴ محاسبه شد. بر اساس یافتهها میتوان نتیجه گرفت که تغییر رویکرد نظام آموزشی از برنامههای درسی صرفاً نمرهمحور به سوی آموزشهای مهارتمحور و توانمندسازی دانشآموزان در مهارتهای یادگیری خودراهبر و خودتنظیمی، میتواند بهطور مؤثری اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی را کاهش دهد و سلامت روان و کیفیت یادگیری دانشآموزان را بهبود بخشد.
راستی، نرگس.(1404).بررسی تطبیقی نقش آموزشهای مهارتمحور در برابر برنامههای درسی متمرکز بر نمره در کاهش اضطراب امتحان و فرسودگی تحصیلی دانشآموزان.مجله یافته های پیشروان علوم تربیتی و آموزشی2(9).
