تحلیل نقش اقامه نماز در تحقق نظام دینی مطلوب، تقویت تاب آوری اجتماعی و پایداری حیات سیاسی اجتماعی جمهوری اسلامی ایران در اندیشه امام شهید

Analyzing the role of prayer in realizing the desired religious system, strengthening social resilience, and sustainability of the political and social life of the Islamic Republic of Iran in the thought of the martyred Imam

شماره مجله

دوره 3، شماره 5

تاریخ انتشار

01 مرداد 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0311

سال انتشار

1405

چکیده

در هندسه فکری و گفتمان سیاسی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رضوان الله تعالی علیه، «نماز» تنها یک فریضه فردی و عبادی نیست، بلکه هسته اصلی و پیشرانِ تحققِ یک نظامِ دینیِ تمدن‌ساز و کارآمد محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف تحلیل و تبیین نقش اقامه نماز در فرآیند تحقق نظام دینی مطلوب، تقویت تاب‌آوری اجتماعی و پایداری حیات سیاسی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته است. پرسش اصلی پژوهش این است که بر اساس اندیشه سیاسی و تربیتی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رضوان الله تعالی علیه ، اقامه نماز چگونه می‌تواند به سازوکارهای پایداری و تاب‌آوری در برابر تهدیدات نرم و سخت در جامعه اسلامی کمک کند؟ روش تحقیق در این مطالعه از نوع «توصیفی-تحلیلی» و با استفاده از رویکرد اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در منظومه فکری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رضوان الله تعالی علیه ، نماز به عنوان «ستون دین»، کارکردی استراتژیک در سه لایه دارد: نخست در لایه فردی، از طریق تزکیه نفس و اصلاح اخلاق، مؤمنان را به شهروندانی مسئول و پایدار در برابر ناملایمات تبدیل می‌کند؛ دوم در لایه اجتماعی، با ایجاد «وحدت و همبستگی» ناشی از جماعت و جمعه، موجب تقویت سرمایه اجتماعی و افزایش تاب‌آوری جمعی در مقابل بحران‌ها می‌شود؛ و سوم در لایه کلان سیاسی، اقامه نماز به مثابه الگویی برای «حکمرانی دینی» عمل کرده و با پیوند زدن مردم به ارزش‌های الهی، مانع از انحراف نظام از مسیر آرمان‌های انقلاب اسلامی شده و استمرار و پایداری حیات سیاسی نظام را تضمین می‌کند. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که ترویج و تعمیق فرهنگ نماز نه فقط یک فعالیت فرهنگی، بلکه یک ضرورتِ امنیتِ ملی و راهبردی برای حفظ انسجام درونی، مقابله با جنگ نرم دشمنان و تحقق تمدن نوین اسلامی است. در این چارچوب، نماز به عنوان نقطه عزیمتِ اصلاحات اجتماعی و سیاسی در جمهوری اسلامی تعریف شده و ضامن بقای مشروعیت الهی و مقبولیت مردمی نظام تلقی می‌گردد. این پژوهش پیشنهاد می‌دهد که نهادهای آموزشی، رسانه‌ها و دستگاه‌های حکمرانی باید با رویکردی سیستمی، نماز را به مثابه یک «پروژه اجتماعی-سیاسی» در جامعه نهادینه سازند تا اثرات آن بر تاب‌آوری و پایداریِ حیات سیاسیِ کشور ملموس گردد.

Abstract

In the intellectual geometry and political discourse of Ayatollah Khamenei, may God be pleased with him, "prayer" is not only an individual and devotional duty, but is considered the core and driving force of the realization of a civilization-building and efficient religious system. This research aims to analyze and explain the role of prayer in the process of realizing the desired religious system, strengthening social resilience, and sustainability of political and social life in the Islamic Republic of Iran. The main question of the research is: based on the political and educational thought of Ayatollah Khamenei, may God be pleased with him, how can prayer contribute to the mechanisms of stability and resilience against soft and hard threats in Islamic society? The research method in this study is "descriptive-analytical" and uses a documentary and library approach. The findings of the research show that in the intellectual system of Ayatollah Khamenei, may God be pleased with him, prayer as a "pillar of religion" has a strategic function in three layers: first, at the individual level, through self-purification and moral reform, it transforms believers into responsible and stable citizens in the face of adversity; second, at the social level, by creating "unity and solidarity" resulting from congregation and Friday prayers, it strengthens social capital and increases collective resilience in the face of crises; and third, at the macro-political level, prayer acts as a model for "religious governance" and, by linking people to divine values, prevents the system from deviating from the path of the ideals of the Islamic Revolution and ensures the continuity and sustainability of the political life of the system. The results of the research indicate that promoting and deepening the culture of prayer is not only a cultural activity, but also a national and strategic security necessity to maintain internal cohesion, confront the enemies' soft war, and realize a new Islamic civilization. In this framework, prayer is defined as the starting point for social and political reforms in the Islamic Republic and is considered a guarantee of the survival of the divine legitimacy and popular acceptance of the system. This research suggests that educational institutions, media, and governing bodies should institutionalize prayer as a “socio-political project” in society with a systemic approach so that its effects on the resilience and sustainability of the country’s political life become tangible.