شماره مجله
دوره 3، شماره 5
تاریخ انتشار
01 مرداد 1405
زبان مقاله
فارسی
MDOI
سال انتشار
1405
پدیدهی «تکرار» یکی از کلیدیترین و بسامددارترین شگردهای زبانی، بلاغی و ساختاری در خمسهی حکیم جمالالدین ابومحمد الیاس بن یوسف نظامی گنجوی است. اگرچه در پارهای از نظریات سنتیِ بلاغت، تکرار مفرط ممکن است شائبهی حشو، اطناب مملّ یا ناتوانی در واژهیابی ایجاد کند، اما در ساحت زبانشناسی ساختارگرا، بوطیقای فرمالیستی و سبکشناسی آماری، تکرار عنصری تعیینکننده در «قاعدهافزایی»، «ایجاد انسجام متنی» و «تمایز سبکی» است. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و بر پایهی رویکرد سبکشناسی لایهای (آوایی، واژگانی، نحوی، معنایی و بلاغی)، به تبیین چندوچون و چرایی کثرت تکرار در پنج مثنوی نظامی (مخزنالاسرار، خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، هفتپیکر و اسکندرنامه شامل شرفنامه و اقبالنامه) میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که کثرت تکرار در منظومهی زبانی نظامی، حاصل یک طرحریزی هوشمندانه و استراتژی زیباشناختی است که کارکردهایی چندگانه دارد: ایجاد توازن و غنای موسیقی درونی و کناری؛ برجستهسازی عواطف و برونریزی التهابات روانی شخصیتها در بافت دراماتیک؛ قرینهسازی نحوی و ایجاد تقارنهای معمارانه در کلام؛ هدایت شبکه تداعی معانی در ساحت تمثیل و حکمت؛ استحکام زنجیرههای انسجام واژگانی در روایتهای بلند داستانی. از اینرو، تکرار در شعر نظامی نه یک آرایهی تفننی یا عارضه زبانی، بلکه جوهرهی «طرز بیان» و شناسنامهی سبک شخصی اوست.
مقدسی، حسین.(1405).بررسی تحلیلی و جامع کثرت و کارکردهای تکرار در خمسهی نظامی گنجوی؛ از برجستهسازی زبانی تا انسجام دراماتیک.مجله یافته های پیشروان علوم تربیتی و آموزشی3(5).
