کاربرد نمد در پوشاک سنتی و بومی اقوام ایرانی: تحلیل کارکردی، نمادین و ساختاری

شماره مجله

دوره 3، شماره 5

تاریخ انتشار

01 مرداد 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0406

سال انتشار

1405

چکیده

نمد به‌عنوان یکی از کهن‌ترین دست‌بافته‌های بی‌تاروپود بشر، نقشی بنیادین در تأمین نیازهای زیستی، اقلیمی و فرهنگی جوامع انسانی، به‌ویژه در زیست‌بوم عشایری و روستایی ایران ایفا کرده است. در این میان، کاربرد نمد در عرصه پوشاک، بازتابی از پیوند هوشمندانه انسان با محیط زیست، دامداری و باورهای اساطیری-نمادین است. هدف این پژوهش، بررسی جامع کاربردهای ساختاری، حفاظتی و نمادشناختی نمد در البسه سنتی اقوام گوناگون ایرانی (نظیر کردها، لُرها، قشقایی‌ها و آذربایجانی‌ها) است. روش‌شناسی این تحقیق از نوع مروری-توصیفی و تحلیلی است که با تکیه بر اسناد مکتوب، منابع کتابخانه‌ای و تحلیل مطالعات پیشین سامان یافته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تن‌پوش‌ها و سرپوش‌های نمدی (نظیر کپنک، چوخا، فرجی، کلاه نمدی و پاپوش‌ها) نه‌تنها به‌دلیل ویژگی‌های فیزیکی پشم از قبیل عایق‌بندی حرارتی، نفوذناپذیری در برابر رطوبت و انعطاف‌پذیری، کارکردی حفاظتی در برابر مخاطرات اقلیمی و طبیعی داشته‌اند، بلکه از طریق نقوش و رنگ‌بندی‌های تجریدی و اساطیری، کارکردهای هویت‌بخشی قومی، تمایز طبقاتی و حفاظت ماورایی (دفع چشم‌زخم و نیروهای اهریمنی) را نیز بر عهده داشته‌اند. در پایان، پیشنهادهایی جهت احیای نمد در طراحی لباس معاصر، تلفیق با رویکردهای مد پایدار و فرآوری صنعتی بدون آسیب به اصالت‌های بومی ارائه شده است.