نقوش به‌کاررفته در نمد: تحلیل ساختار بصری و نمادین نقوش سنتی

شماره مجله

دوره 3، شماره 5

تاریخ انتشار

01 مرداد 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0407

سال انتشار

1405

چکیده

نمد از دیرباز یکی از کهن‌ترین دست‌بافته‌های بشر و از مهم‌ترین دستاوردهای فرهنگی ایرانیان به‌ویژه جوامع عشایری و روستایی بوده است. در کنار کارکردهای کاربردی، نقوش به‌کاررفته در نمد، تجلی‌گاه باورها، اسطوره‌ها و جهان‌بینی مردمان فلات ایران به شمار می‌روند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، طبقه‌بندی و تحلیل نقوش به‌کاررفته در نمدهای سنتی ایران، به روش مروری-توصیفی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش را پیشینه‌های مکتوب، مقالات علمی و اسناد تصویری موجود درباره نمد ایرانی تشکیل می‌دهد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نقوش نمد در سه دسته کلی هندسی، گیاهی و جانوری-اساطیری قابل طبقه‌بندی هستند و هر یک از این نقوش حامل معنایی نمادین در ارتباط با طبیعت، زندگی شبانی، باورهای مذهبی و آرزوهای اجتماعی نمدگران بوده‌اند. نقوشی مانند بته‌ای، درخت زندگی، شاخ قوچ، چشم‌بد، خورشید، مار و اژدها، گره، لچک، هشت‌گل و خطوط شکسته از پُرتکرارترین الگوهای نمد ایرانی محسوب می‌شوند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که نقوش نمد ایرانی نه‌تنها زینت‌بخش این دست‌بافته‌اند، بلکه سندی زنده از فرهنگ شفاهی، خاطره جمعی و هویت تاریخی ایرانیان به شمار می‌روند و حفاظت و مستندنگاری آن‌ها ضرورتی فرهنگی و علمی است.