کاربرد سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی در آموزش جغرافیای متوسطه دوم

شماره مجله

دوره 3، شماره 5

تاریخ انتشار

01 مرداد 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0418

سال انتشار

1405

چکیده

سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی (جی‌آی‌اس) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین فناوری‌های عصر دیجیتال، پتانسیل بالایی برای تحول در آموزش جغرافیا و ارتقای یادگیری دانش‌آموزان دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی کاربرد سامانه‌های اطلاعات جغرافیایی در آموزش جغرافیای دوره متوسطه دوم انجام شده است. این مقاله با رویکرد توصیفیتحلیلی و با استفاده از روش مرور نظام‌مند، به تحلیل و ترکیب یافته‌های پژوهش‌های داخلی و خارجی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که کاربرد جی‌آی‌اس در آموزش جغرافیا در چهار حوزه اصلی قابل دسته‌بندی است: الف) تقویت تفکر فضایی و مهارت‌های تحلیلی از طریق تجسم داده‌های مکانی و تحلیل الگوها (بِدنارز و همکاران، ۲۰۲۱؛ شولتس، ۲۰۲۳)؛ ب) ارتقای درک مفاهیم پیچیده جغرافیایی با استفاده از لایه‌های اطلاعاتی و مدل‌سازی پدیده‌ها (کِمپ و همکاران، ۲۰۲۲؛ رایت، ۲۰۲۴)؛ پ) افزایش انگیزه و مشارکت دانش‌آموزان از طریق فعالیت‌های عملی و تعاملی (پاترسون و همکاران، ۲۰۲۰؛ حیدری و محمدی، ۱۴۰۱)؛ و ت) توسعه مهارت‌های حل‌مسئله و تصمیم‌گیری با رویکرد پروژه‌محور و مسئله‌محور (بیکر و همکاران، ۲۰۲۳؛ کریمی و رضایی، ۱۴۰۰). همچنین، یافته‌ها حاکی از آن است که استفاده از جی‌آی‌اس در کلاس‌های درس جغرافیا، اگرچه با چالش‌هایی نظیر کمبود زیرساخت‌های فنی، ضعف دانش دیجیتال معلمان و نبود محتوای آموزشی بومی‌شده مواجه است (یونسکو، ۲۰۲۱؛ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، ۱۴۰۳)، اما با برنامه‌ریزی دقیق، توانمندسازی معلمان و توسعه نرم‌افزارهای کاربرپسند، می‌تواند تحولی شگرف در کیفیت آموزش جغرافیا و تربیت نسلی با سواد فضایی ایجاد کند. نتیجه آنکه سرمایه‌گذاری بر کاربرد جی‌آی‌اس در آموزش جغرافیای متوسطه دوم، نه تنها به ارتقای یادگیری دانش‌آموزان می‌انجامد، بلکه آن‌ها را برای مواجهه با چالش‌های دنیای واقعی و ایفای نقش شهروندی فعال و مسئول در جامعه آماده می‌سازد.