ژئوپلیتیک خلیج فارس و تأثیر آن بر مناسبات سیاسی کشورهای منطقه

شماره مجله

دوره 3، شماره 5

تاریخ انتشار

01 مرداد 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0457

سال انتشار

1405

چکیده

خلیج فارس یکی از مهم‌ترین مناطق ژئوپلیتیکی جهان است که به دلیل موقعیت جغرافیایی راهبردی، برخورداری از منابع عظیم انرژی، قرار گرفتن در مسیرهای مهم دریایی و ارتباطی و مجاورت با کشورهای دارای اهمیت سیاسی و اقتصادی، همواره نقش برجسته‌ای در مناسبات منطقه‌ای و بین‌المللی داشته است. اهمیت ژئوپلیتیکی این پهنه آبی موجب شده است که روابط سیاسی کشورهای پیرامون آن تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل جغرافیایی، اقتصادی، امنیتی و سیاسی قرار گیرد. جمهوری اسلامی ایران به دلیل برخورداری از سواحل گسترده در خلیج فارس و تنگه هرمز، موقعیت ویژه‌ای در معادلات منطقه‌ای دارد و در کنار کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، بازیگران مهمی در شکل‌دهی به تحولات سیاسی منطقه محسوب می‌شوند. از سوی دیگر، حضور قدرت‌های فرامنطقه‌ای، به‌ویژه ایالات متحده، در ساختار امنیتی خلیج فارس، بر پیچیدگی مناسبات سیاسی و امنیتی این منطقه افزوده است. هدف پژوهش حاضر بررسی ژئوپلیتیک خلیج فارس و تحلیل تأثیر عوامل جغرافیایی و راهبردی آن بر مناسبات سیاسی کشورهای منطقه است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اهمیت انرژی، رقابت‌های منطقه‌ای، اختلافات مرزی و سرزمینی، موقعیت تنگه هرمز، تحولات امنیتی و حضور قدرت‌های خارجی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر روابط سیاسی کشورهای منطقه هستند. در عین حال، ظرفیت‌های اقتصادی و جغرافیایی خلیج فارس می‌تواند زمینه‌ساز همکاری میان کشورهای منطقه باشد. بر این اساس، تقویت دیپلماسی منطقه‌ای، توسعه همکاری‌های اقتصادی، گفت‌وگوی سیاسی و ایجاد سازوکارهای مشترک امنیتی می‌تواند در کاهش تنش‌ها و افزایش ثبات سیاسی در خلیج فارس مؤثر باشد.