سیمای تابناک قرآن در زلال مثنوی؛ بازخوانی ظرفیت‌های تربیتی و آموزشی آن در مدرسه

شماره مجله

دوره 3، شماره 6

تاریخ انتشار

01 شهریور 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0549

سال انتشار

1405

چکیده

قرآن کریم از مهم‌ترین سرچشمه‌های فکری، معنوی و ادبی در فرهنگ و ادب فارسی به شمار می‌رود و آثار بسیاری از شاعران و نویسندگان فارسی‌زبان، به‌ویژه آثار عرفانی، در پیوند مستقیم یا غیرمستقیم با مفاهیم، داستان‌ها، تعابیر و آموزه‌های قرآنی شکل گرفته‌اند. در میان این آثار، مثنوی معنوی مولانا جلال‌الدین محمد بلخی جایگاهی ممتاز دارد؛ زیرا قرآن در آن تنها به صورت مجموعه‌ای از آیات و داستان‌های اقتباس‌شده حضور ندارد، بلکه بخش مهمی از جهان‌بینی، زبان عرفانی، نظام تربیتی و شیوه روایت مولانا را شکل می‌دهد. مولانا با بهره‌گیری از آیات، قصص، تمثیل‌ها و مفاهیم قرآنی، موضوعاتی همچون توحید، نبوت، معاد، هدایت، توبه، مبارزه با نفس، پرهیز از دلبستگی‌های دنیوی، عشق الهی و سیر انسان به سوی کمال را تبیین می‌کند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، جلوه‌های مختلف تأثیر قرآن کریم بر مثنوی معنوی را بررسی می‌کند. در این بررسی، موضوعاتی همچون وصف قرآن، تمسک به قرآن، تدبر و عبور از ظاهر به باطن، نقد برداشت‌های سطحی از آیات، تصویر منافقان و شیطان، پیام‌های قرآنی در قالب امر، نهی، بشارت، انذار و امتحان، جایگاه مفسران و آداب تلاوت قرآن مورد توجه قرار گرفته است. یافته‌های این بررسی نشان می‌دهد که رابطه مثنوی با قرآن تنها در اقتباس لفظی یا نقل داستان‌های قرآنی خلاصه نمی‌شود، بلکه تأثیر قرآن در لایه‌های عمیق‌تر اندیشه مولانا نیز حضور دارد. بسیاری از مضامین عرفانی و اخلاقی مثنوی را می‌توان در ارتباط با جهان معنایی قرآن دریافت. از این رو، آشنایی با زمینه‌های قرآنی مثنوی، نقش مهمی در فهم دقیق‌تر زبان، تمثیل‌ها و اندیشه‌های مولانا دارد.