شناسایی و جذب کودکان بازمانده از تحصیل در آموزش‌وپرورش استان مازندران

نویسندگان مقاله

چکیده

بازماندگی از تحصیل یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام‌های آموزشی است که پیامدهای آن تنها به محرومیت از یادگیری محدود نمی‌شود، بلکه ابعاد گسترده‌ای از زندگی فردی، خانوادگی، اجتماعی و اقتصادی کودکان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. دسترسی به آموزش باکیفیت، از حقوق اساسی هر کودک محسوب می‌شود و تحقق این حق مستلزم آن است که نظام آموزش‌وپرورش علاوه بر فراهم‌کردن امکانات آموزشی، سازوکارهای مؤثری برای شناسایی، جذب و نگهداشت کودکانی طراحی کند که به دلایل مختلف از ورود به مدرسه محروم مانده‌اند یا در میانه مسیر تحصیل آن را ترک کرده‌اند. استان مازندران با وجود برخورداری از ظرفیت‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و آموزشی، از مسئله بازماندگی از تحصیل مصون نیست. پراکندگی جغرافیایی برخی سکونتگاه‌ها، تفاوت سطح برخورداری مناطق شهری و روستایی، مشکلات اقتصادی خانواده‌ها، اشتغال کودکان، مسائل خانوادگی، مهاجرت، معلولیت، ضعف دسترسی به خدمات حمایتی و برخی نگرش‌های فرهنگی می‌توانند زمینه‌ساز محرومیت کودکان از آموزش باشند. بر اساس گزارش منتشرشده در اردیبهشت ۱۴۰۴، مدیرکل آموزش‌وپرورش استان مازندران از شناسایی حدود ۵۰۰۰ دانش‌آموز بازمانده از تحصیل در استان خبر داده است که از این تعداد ۹۶۰ نفر به محیط آموزشی بازگشته‌اند. همچنین در میان کودکان بازمانده از تحصیل، ۳۳۶۴ نفر در دوره ابتدایی قرار داشته‌اند که تاکنون ۲۷۰ نفر از آنان جذب شده‌اند (خبرگزاری مهر، ۱۴۰۴). این آمار نشان می‌دهد که شناسایی کودکان، اگرچه گامی ضروری است، به‌تنهایی برای حل مسئله کفایت نمی‌کند و باید با مداخلات اقتصادی، اجتماعی، روان‌شناختی و آموزشی همراه شود. مقاله حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد و گزارش‌های موجود، به بررسی مسئله شناسایی و جذب کودکان بازمانده از تحصیل در آموزش‌وپرورش مازندران می‌پردازد. در این مقاله ضمن تبیین مفهوم بازماندگی تحصیلی و شناسایی عوامل مؤثر بر آن، ظرفیت‌های نظام آموزشی استان، موانع بازگشت کودکان به مدرسه و راهبردهای اجرایی برای شناسایی و جذب آنان بررسی می‌شود. در نهایت، الگوی پیشنهادی جامعی با تأکید بر همکاری بین‌بخشی، مدیریت داده‌محور، حمایت خانواده‌محور، آموزش انعطاف‌پذیر و نظارت مستمر ارائه می‌شود. نتایج تحلیل نشان می‌دهد که موفقیت در کاهش بازماندگی از تحصیل مستلزم تغییر رویکرد از شناسایی آماری صرف به مداخله هدفمند و پیگیری مستمر وضعیت هر کودک است. کلمات کلیدی: کودکان بازمانده از تحصیل، شناسایی دانش‌آموزان، جذب تحصیلی، آموزش‌وپرورش مازندران، عدالت آموزشی، ترک تحصیل، حمایت اجتماعی، پوشش تحصیلی.