نقش هوش مصنوعی در تقویت یادگیری تطبیقی و خودتنظیمی یادگیری در دوره ابتدایی: یک مرور جامع

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش هوش مصنوعی در تقویت یادگیری تطبیقی و خودتنظیمی یادگیری در دوره ابتدایی و ارائه مدلی جامع برای تبیین مکانیسم‌های اثرگذاری این فناوری بر فرآیندهای شناختی، فراشناختی و انگیزشی دانش‌آموزان انجام شد. روش پژوهش از نوع مرور نظام‌مند با رویکرد ترکیبی بود که با جستجوی نظام‌مند در پایگاه‌های داده معتبر، از میان ۵۲۰ مقاله اولیه، ۴۸ مقاله مرتبط با معیارهای ورود انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفتند. ابزار پژوهش شامل چک‌لیست استاندارد پریزما و فرم استخراج داده بود که روایی آن توسط متخصصان تأیید شد. داده‌های استخراج‌شده با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و سنتز موضوعی با نرم‌افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که هوش مصنوعی در چهار حوزه اصلی به تقویت یادگیری تطبیقی و خودتنظیمی یادگیری در دوره ابتدایی کمک می‌کند: حوزه اول، شخصی‌سازی مسیرهای یادگیری که با استفاده از الگوریتم‌های یادگیری ماشین و تحلیل داده‌های عملکردی، محتوای آموزشی، سطح دشواری و سرعت یادگیری را با نیازهای هر دانش‌آموز تطبیق می‌دهد و با ایجاد چالش‌های متناسب، از خستگی و بی‌انگیزگی جلوگیری می‌کند. حوزه دوم، ارائه بازخوردهای هوشمند و فوری که با استفاده از پردازش زبان طبیعی و تحلیل پاسخ‌های دانش‌آموزان، بازخوردهای شخصی‌سازی‌شده، سازنده و به‌موقع را برای اصلاح خطاها و تقویت نقاط قوت ارائه می‌دهد و این بازخوردها، به دانش‌آموزان در شناسایی نقاط ضعف و بهبود عملکرد کمک می‌کنند. حوزه سوم، تقویت مهارت‌های فراشناختی و خودنظارتی که با استفاده از ابزارهای تحلیل رفتار یادگیری و داشبوردهای پیشرفت، به دانش‌آموزان در برنامه‌ریزی، نظارت و ارزیابی یادگیری خود کمک می‌کند و با افزایش آگاهی از فرآیند یادگیری، به توسعه مهارت‌های خودتنظیمی منجر می‌شود. حوزه چهارم، افزایش انگیزه و مشارکت فعال که با استفاده از بازی‌وارسازی، داستان‌پردازی تعاملی و پاداش‌های شخصی‌سازی‌شده، انگیزه درونی دانش‌آموزان را برای یادگیری افزایش می‌دهد و با ایجاد تجارب یادگیری لذت‌بخش و چالش‌برانگیز، به مشارکت پایدار آن‌ها کمک می‌کند. همچنین، یافته‌ها نشان داد که چالش‌های اصلی استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه شامل مسائل حریم خصوصی و امنیت داده‌ها، سوگیری الگوریتم‌ها، عدم شفافیت و قابلیت توضیح‌پذیری، نیاز به زیرساخت‌های فنی مناسب، و مقاومت معلمان و والدین در برابر پذیرش فناوری‌های جدید است و راهکارهای مؤثر برای غلبه بر این چالش‌ها شامل تدوین چارچوب‌های اخلاقی و قانونی، توانمندسازی معلمان در استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، و مشارکت فعال ذی‌نفعان در طراحی و پیاده‌سازی سیستم‌ها است. بر اساس یافته‌ها، هوش مصنوعی با شخصی‌سازی یادگیری، ارائه بازخوردهای هوشمند، تقویت مهارت‌های فراشناختی و افزایش انگیزه، می‌تواند به عنوان یک عامل توانمندساز در تقویت یادگیری تطبیقی و خودتنظیمی یادگیری در دوره ابتدایی عمل کند و این رویکرد، با ایجاد تعادل بین حمایت و چالش، و با توانمندسازی دانش‌آموزان در مدیریت یادگیری خود، می‌تواند به بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش تاب‌آوری و شکل‌گیری عادات یادگیری مادام‌العمر منجر شود.