به‌کارگیری تکنیک‌های «خودپرسی هدایت‌شده» (Guided Self-Questioning) برای تقویت فراشناخت

زمینه و هدف: توانایی حل مسائل پیچیده، مستلزم فرآیندهای عالی ذهن و نظارت فعال بر شناوری شناختی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل ساختاریافته به‌کارگیری تکنیک‌های «خودپرسی هدایت‌شده» (Guided Self-Questioning) بر تقویت مهارت‌های فراشناختی و خودراهبری دانش‌آموزان در مواجهه با تکالیف و مسائل پیچیده انجام شده است. روش پژوهش: روش این پژوهش، کیفی از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد کتابخانه‌ای (سندپژوهی) است. جامعه تحلیل شامل اسناد، کتاب‌ها و مقالات علمی معتبر داخلی و خارجی منتشر شده در حوزه روان‌شناسی تربیتی و علوم شناختی (با تمرکز بر بازه زمانی ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۶) بود که به صورت هدفمند انتخاب و مورد واکاوی قرار گرفتند. یافته‌ها: تحلیل داده‌های کتابخانه‌ای نشان داد که آموزش و به‌کارگیری کارت‌های پرسش فراشناختی در سه مرحله پیش، حین و پس از حل مسئله، از طریق درگیر ساختن دانش‌آموز در فرآیندهای «برنامه‌ریزی»، «نظارت» و «ارزیابی»، ساختار شناختی را بازسازی می‌کند. این تکنیک با انتقال تدریجی مسئولیت یادگیری از معلم به دانش‌آموز، خودراهبری (Self-Direction) را در حل مسائل پیچیده به طور معناداری ارتقا می‌دهد و به کاهش بار شناختی کاذب کمک می‌کند. نتیجه‌گیری: خودپرسی هدایت‌شده به عنوان یک داربست‌بندی (Scaffolding) شناختی اثربخش، دانش‌آموزان منفعل را به یادگیرندگانی خودتنظیم، فعال و استراتژیک تبدیل می‌سازد. به کارگیری عملیاتی این تکنیک در طراحی آموزشی، راهکاری کارآمد برای عبور از سطوح پایین شناختی به سطوح عالی تفکر است.

Background and Objective: The ability to solve complex problems requires advanced mental processes and active monitoring of cognitive fluency. The present study aimed to investigate and analyze in a structured manner the use of "Guided Self-Questioning" techniques to enhance students' metacognitive and self-directed skills in dealing with complex tasks and problems. Research Method: The method of this study is qualitative, descriptive-analytical with a library approach (document research). The population of analysis included domestic and foreign documents, books, and reputable scientific articles published in the field of educational psychology and cognitive sciences (with a focus on the period 2015 to 2026), which were purposefully selected and analyzed. Findings: Library data analysis showed that teaching and using metacognitive question cards in three stages before, during, and after problem solving, by involving students in the processes of "planning", "monitoring", and "evaluation", reconstructs the cognitive structure. By gradually transferring the responsibility of learning from the teacher to the student, this technique significantly enhances self-direction in solving complex problems and helps reduce false cognitive load. Conclusion: Guided self-questioning, as an effective cognitive scaffolding, transforms passive students into self-regulated, active, and strategic learners. The operational application of this technique in educational design is an efficient solution for moving from low cognitive levels to high levels of thinking.