طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش تصمیم‌گیری فناورانه در انتخاب و مصرف منابع برای دانش‌آموزان دوره اول متوسطه

درس کار و فناوری با توجه به ماهیت کاربردی خود، صرفاً عرصه انتقال دانش و مهارت‌های فنی نیست، بلکه می‌تواند زمینه‌ای برای پرورش توانایی دانش‌آموزان در مواجهه با موقعیت‌های واقعی، مقایسه گزینه‌ها، تشخیص محدودیت‌ها و انتخاب راه‌حل‌های مناسب فراهم کند. یکی از شایستگی‌های کمتر مورد توجه در این زمینه، تصمیم‌گیری فناورانه است؛ به این معنا که دانش‌آموز بتواند هنگام انجام یک فعالیت فناورانه، گزینه‌های موجود را شناسایی و بر اساس معیارهایی مانند کارکرد، هزینه، دسترس‌پذیری، دوام، ایمنی، میزان مصرف منابع و پیامدهای محیط‌زیستی آنها را مقایسه و انتخاب خود را توجیه کند. پژوهش‌های مربوط به سواد فناورانه نیز تصمیم‌گیری و تفکر انتقادی را از مؤلفه‌های مهم توانمندی فناورانه دانش‌آموزان دانسته‌اند (Avsec & Jamšek, 2016). همچنین مطالعات جدید در آموزش فناوری نشان داده‌اند که تصمیم‌گیری فناورانه مستلزم تحلیل شرایط و محدودیت‌ها، ارزیابی راه‌حل‌ها، مقایسه گزینه‌ها و انتخاب آگاهانه است (Asada et al., 2019). هدف مقاله حاضر، طراحی و اعتبارسنجی یک الگوی آموزشی برای پرورش شایستگی تصمیم‌گیری فناورانه در انتخاب و مصرف منابع در دانش‌آموزان دوره اول متوسطه است. پژوهش با رویکرد کاربردی و با اتکا به تحلیل منابع علمی و اسناد مرتبط با آموزش فناوری، سواد فناورانه، تصمیم‌گیری و آموزش طراحی انجام می‌شود. در تدوین الگو، تصمیم‌گیری فناورانه نه به‌عنوان انتخاب ساده یک ابزار یا ماده، بلکه به‌عنوان فرایندی چندمرحله‌ای در نظر گرفته می‌شود که از تشخیص نیاز و مسئله، شناسایی گزینه‌ها، تعیین معیارهای تصمیم، مقایسه گزینه‌ها، پیش‌بینی پیامدها، انتخاب و توجیه تصمیم و بازنگری در تصمیم تشکیل می‌شود. این رویکرد با دیدگاه‌های جدید آموزش فناوری همسو است که تصمیم‌گیری دانش‌آموز را فرایندی برای ارزیابی و انتخاب راه‌حل‌ها بر اساس معیارهای متنوع می‌دانند. الگوی پیشنهادی می‌تواند به معلمان کمک کند تا آموزش انتخاب ابزار، مواد و منابع را از سطح توصیه‌های پراکنده فراتر برده و آن را به یک شایستگی قابل آموزش تبدیل کنند. همچنین، استفاده از موقعیت‌های تصمیم‌گیری واقعی می‌تواند فرصت مناسبی برای پرورش تفکر انتقادی، مقایسه گزینه‌ها، استدلال مبتنی بر شواهد و توجه هم‌زمان به کارکرد، هزینه و پیامدهای انتخاب فناورانه فراهم آورد. در نهایت، اعتبار الگو باید از طریق بررسی نظر متخصصان و اجرای آزمایشی در محیط واقعی مدرسه بررسی شود و نتایج این مقاله به‌عنوان مبنایی برای اعتبارسنجی تجربی و توسعه ابزارهای سنجش این شایستگی قابل استفاده خواهد بود.