تبیین الزامات پرورش یادگیرندگان خودراهبر در آموزش زبان انگلیسی دوره متوسطه دوم: نقش راهبردهای یادگیری، عاملیت دانش‌آموز و محیط آموزشی

شماره مجله

دوره 3، شماره 4

تاریخ انتشار

01 مرداد 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0202

سال انتشار

1405

چکیده

یادگیری زبان انگلیسی در دوره متوسطه دوم، علاوه بر کسب دانش زبانی، نیازمند شکل‌گیری توانایی‌هایی همچون برنامه‌ریزی، نظارت بر فرایند یادگیری، ارزیابی عملکرد و استفاده آگاهانه از منابع یادگیری است؛ توانایی‌هایی که در چارچوب مفهوم «یادگیرنده خودراهبر» مورد توجه قرار می‌گیرند. با وجود اهمیت این رویکرد، بخش قابل توجهی از فرایند آموزش زبان انگلیسی در مدارس همچنان بر نقش محوری معلم، انتقال محتوا و آمادگی برای ارزشیابی‌های رسمی استوار است و فرصت محدودی برای تقویت استقلال و مسئولیت‌پذیری یادگیرندگان فراهم می‌کند. هدف مقاله حاضر، تبیین الزامات پرورش یادگیرندگان خودراهبر در آموزش زبان انگلیسی دوره متوسطه دوم با تأکید بر تعامل سه مؤلفه اساسی شامل راهبردهای یادگیری زبان، عاملیت دانش‌آموز و محیط آموزشی است. در این مقاله با رویکرد تحلیلی ـ مروری، مبانی نظری مرتبط با یادگیری خودراهبر، خودتنظیمی یادگیری و استقلال یادگیرنده در آموزش زبان بررسی شده و نقش هر یک از این مؤلفه‌ها در ایجاد ظرفیت یادگیری مستقل دانش‌آموزان تحلیل می‌شود. یافته‌های حاصل از بررسی منابع نشان می‌دهد که پرورش یادگیرنده خودراهبر نه به معنای حذف نقش معلم، بلکه مستلزم بازتعریف نقش معلم به عنوان طراح موقعیت‌های یادگیری، ارائه‌دهنده حمایت تدریجی و تسهیل‌کننده فرایند خودارزیابی است. همچنین آموزش مستقیم راهبردهای یادگیری، ایجاد فرصت انتخاب و تصمیم‌گیری برای دانش‌آموزان، تقویت احساس مالکیت نسبت به فرایند یادگیری و شکل‌دهی محیطی حمایتگر می‌تواند زمینه توسعه تدریجی استقلال یادگیرندگان زبان انگلیسی را فراهم سازد. بر اساس تحلیل انجام‌شده، حرکت به سوی آموزش زبان مبتنی بر یادگیری خودراهبر نیازمند توجه همزمان به مهارت‌های شناختی و فراشناختی دانش‌آموزان، نقش فعال آنان در تصمیم‌گیری‌های یادگیری و اصلاح شیوه‌های رایج تدریس در کلاس‌های زبان است. در پایان، پیشنهادهایی کاربردی برای دبیران زبان انگلیسی دوره متوسطه دوم در زمینه طراحی فعالیت‌های کلاسی، آموزش راهبردهای یادگیری و تقویت عاملیت دانش‌آموزان ارائه می‌شود.