تبیین مؤلفه‌ها و طراحی الگوی بهره‌گیری از ابهام ادبی در آموزش زبان و ادبیات فارسی به‌منظور پرورش تحمل ابهام شناختی دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم

شماره مجله

دوره 3، شماره 4

تاریخ انتشار

01 مرداد 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0261

سال انتشار

1405

چکیده

پژوهش حاضر با هدف تبیین مؤلفه‌های بهره‌گیری از ابهام ادبی در آموزش زبان و ادبیات فارسی و ارائه الگویی مفهومی برای پرورش تحمل ابهام شناختی دانش‌آموزان دوره متوسطه دوم انجام شده است. افزایش پیچیدگی‌های شناختی، گسترش جریان اطلاعات و ضرورت تربیت یادگیرندگان دارای تفکر انعطاف‌پذیر، توجه به سازه تحمل ابهام را به یکی از نیازهای اساسی نظام‌های آموزشی تبدیل کرده است. در مقابل، متون ادبی فارسی به دلیل برخورداری از لایه‌های متعدد معنایی، چندمعنایی، تأویل‌پذیری و ظرفیت گفت‌وگوی تفسیری، بستری مناسب برای تقویت این توانایی شناختی فراهم می‌کنند. با وجود این، بررسی پیشینه پژوهش نشان می‌دهد مطالعات موجود عمدتاً ابهام ادبی را از منظر نقد ادبی یا زبان‌شناختی و تحمل ابهام را در حوزه روان‌شناسی یا علوم تربیتی بررسی کرده‌اند و پژوهشی که این دو حوزه را در قالب الگویی آموزشی برای آموزش زبان و ادبیات فارسی به یکدیگر پیوند دهد، اندک است. بر همین اساس، پژوهش حاضر با رویکرد مروری ـ تحلیلی و از طریق تحلیل اسناد علمی داخلی و خارجی، مؤلفه‌های اصلی این رویکرد آموزشی را استخراج و در قالب یک الگوی مفهومی سازمان‌دهی کرده است. الگوی پیشنهادی بر تعامل میان ویژگی‌های متون ادبی، راهبردهای تدریس، فرایندهای شناختی دانش‌آموز و پیامدهای آموزشی استوار است و می‌تواند به ارتقای تحمل ابهام شناختی، تفکر انتقادی، تفسیر چندوجهی، انعطاف‌پذیری شناختی و درک عمیق‌تر متون ادبی منجر شود. یافته‌های این پژوهش می‌تواند مبنایی برای طراحی برنامه‌های درسی، تولید محتوای آموزشی و انجام پژوهش‌های تجربی آینده در حوزه آموزش زبان و ادبیات فارسی باشد.