شماره مجله
دوره 3، شماره 6
تاریخ انتشار
01 شهریور 1405
زبان مقاله
فارسی
MDOI
سال انتشار
1405
کلاس درس به‌عنوان یک نظام اجتماعی کوچک، همواره بستر بروز رفتارهای گوناگون دانش‌آموزان است. در سال‌های اخیر، علاوه بر مشکلات رفتاری آشکار مانند پرخاشگری فیزیکی و کلامی، شکل‌های نامحسوس‌تری از رفتارهای مخرب مانند بی‌حوصلگی، بی‌توجهی مزمن و پرخاشگری خاموش (پرخاشگری منفعل) در میان دانش‌آموزان افزایش یافته است. این رفتارها اگرچه به‌ظاهر کم‌شدت و بی‌صدا هستند، اما به‌دلیل ماهیت پنهان و تدریجی خود، می‌توانند به افت تحصیلی، کاهش انگیزه، انزوای اجتماعی، فرسودگی شغلی معلم و اختلال در جو روانی-اجتماعی کلاس منجر شوند. بی‌حوصلگی به‌صورت بی‌علاقگی، خستگی روانی و عدم درگیری شناختی با محتوای درس بروز می‌کند؛ بی‌توجهی به‌شکل حواس‌پرتی، عدم پاسخ‌دهی به پرسش‌ها و بی‌اعتنایی به قوانین کلاس نمایان می‌شود؛ و پرخاشگری خاموش شامل رفتارهایی مانند مقاومت منفعل، لجاجت پنهان، بدگویی، طفره‌رفتن از همکاری و ایجاد اخلال‌های ظریف بدون تخلف آشکار است. هدف این پژوهش، شناسایی علل و نشانگان این سه دسته از مشکلات رفتاری و ارائه راهکارهای عملی و مداخله‌ای برای معلمان در جهت مدیریت بهینه کلاس درس است. روش پژوهش از نوع مروری-تحلیلی بوده و با استناد به منابع معتبر روان‌شناسی تربیتی، مقالات علمی-پژوهشی و تجارب زیسته معلمان تدوین شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که عوامل فردی (نظیر کمبود مهارت‌های خودتنظیمی، مشکلات روانی-عاطفی و اختلالات یادگیری)، عوامل خانوادگی (سبک‌های فرزندپروری ناکارآمد، تعارضات خانوادگی و کمبود حمایت عاطفی) و عوامل مدرسه‌ای (شیوه‌های تدریس سنتی، عدم تناسب محتوا با نیازهای دانش‌آموزان، فضای رقابتی افراطی و ضعف در ارتباط معلم-دانش‌آموز) در بروز این رفتارها نقش دارند. بر این اساس، راهکارهای معلم در سه سطح پیشگیری، مداخله و پیگیری طبقه‌بندی می‌شود: در سطح پیشگیری، استفاده از روش‌های تدریس فعال و مشارکتی، ایجاد رابطه گرم و حمایتگر، تعیین انتظارات روشن و منصفانه، و تنوع در فعالیت‌های کلاسی؛ در سطح مداخله، به‌کارگیری تکنیک‌های ارتباط غیرکلامی هوشمندانه، بازخورد سازنده و فوری، گفت‌وگوی خصوصی و همدلانه، استفاده از تقویت مثبت و قراردادهای رفتاری، و هدایت انرژی دانش‌آموزان به سمت فعالیت‌های سازنده؛ و در سطح پیگیری، همکاری با مشاور مدرسه، برگزاری جلسات با والدین، آموزش مهارت‌های اجتماعی و هیجانی به دانش‌آموزان و پایش مستمر تغییرات رفتاری. نتیجه‌گیری می‌شود که مدیریت مؤثر این مشکلات رفتاری نیازمند نگاهی جامع، پیشگیرانه و رابطه‌محور است و معلم به‌عنوان عامل اصلی تغییر، با بهره‌گیری از مهارت‌های ارتباطی، هوش هیجانی و راهبردهای نوین مدیریت کلاس می‌تواند زمینه‌ساز کاهش این رفتارها و ارتقای کیفیت یادگیری و سلامت روانی دانش‌آموزان شود.
صالحی، هوشیار ; وکیلی، کویستان ; محمدی، مریم ; طاهری، سیدمهدی.(1405).بررسی مشکلات رفتاری دانش‌آموزان در کلاس درس (بی‌حوصلگی، بی‌توجهی و پرخاشگری خاموش) و راهکارهای مداخله‌ای معلم.مجله یافته های پیشروان علوم تربیتی و آموزشی3(6).
