نقش شاهنامه فردوسی در آموزش هویت ایرانی به نوجوانان

شماره مجله

دوره 3، شماره 6

تاریخ انتشار

01 شهریور 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0576

سال انتشار

1405

چکیده

بحران هویت و گسست نسلی در میان نوجوانان، یکی از چالش‌های بنیادین نظام‌های تربیتی معاصر در مواجهه با پیامدهای همگون‌ساز جهانی‌شدن و توسعه بی‌رویه رسانه‌های فراملی به شمار می‌رود. هدف بنیادین پژوهش حاضر، تبیین و بازشناسی نظام‌مند نقش شاهنامه فردوسی به‌مثابه سند بنیادین خودآگاهی تاریخی و بوطیقای ملی، در بازتولید و آموزش مؤلفه‌های هویت ایرانی به جامعه نوجوانان است. این پژوهش با اتخاذ رهیافت کیفی و با کاربست روش تحقیق اسنادی و توصیفی–تحلیلی، به بازخوانی دلالت‌های هویتی نهفته در شاهنامه با تکیه بر نظریه‌های جامعه‌شناختی بازتولید فرهنگی و الگوهای روان‌شناختی تکوین هویت پرداخته است.جامعه تحلیل شامل کلان‌متن حماسه ملی ایران و پیکره‌ای از پژوهش‌های معتبر انتشاریافته در پایگاه‌های استنادی ملی (مگیران، پایگاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، پرتال جامع علوم انسانی و نورمگز) و بین‌المللی است. یافته‌های مستخرج از واکاوی ساختار نمادین و روایی شاهنامه بیانگر آن است که این شاهکار حکمی–ادبی از طریق چهار کلان‌مؤلفه بنیادین، مشتمل بر: «استحکام‌بخشی به هویت زبانی و پیوستگی نمادین واژگانی»، «تثبیت جغرافیای فراگیر تاریخی و مفهوم فرهمندی مام‌میهن»، «ترسیم الگوهای اخلاق‌محور پهلوانی در برابر انحراف‌های فردی و اجتماعی» و «نهادینه‌سازی امید تاریخی و عدالت‌خواهی اسطوره‌ای»، سازوکاری پایدار برای گذار موفق نوجوانان از بحران تعلیق هویتی و ادغام منسجم خودآگاهی ملی فراهم می‌آورد. همچنین نتایج نشان می‌دهد که تقلیل آموزش شاهنامه به رویکردهای صرفاً دستورزبانی و حذف لایه‌های زیباشناختی، کنش‌محور و نمایشی، مانع از درونی‌سازی مفاهیم تمدنی در اذهان نوجوانان می‌گردد. بر این اساس، بازطراحی بسته‌های یادگیری بر مدار روایت‌پژوهی کهن‌الگویی، اقتباس‌های خلاق چندرسانه‌ای و کاربست خرد عملی شاهنامه در قالب برنامه‌های درسی تلفیقی، ضرورتی راهبردی برای بازتولید پایدار هویت ایرانی در میان نوجوانان محسوب می‌شود