تحلیل نقش جبرانی باغ‌های بانوان در تحقق حق به شهر زنان (مطالعه موردی: شهر درچه)

شماره مجله

دوره 3، شماره 6

تاریخ انتشار

01 شهریور 1405

زبان مقاله

فارسی

MDOI

MDOI-02-2026.0601

سال انتشار

1405

چکیده

حضور نابرابر و محدود زنان در فضاهای عمومی شهری، یکی از چالش‌های اساسی در مسیر دستیابی به توسعه پایدار و عدالت‌محور شهری محسوب می‌شود. این پدیده که می‌توان آن را جلوه‌ای از نادیده گرفته شدن «حق به شهر» زنان تلقی کرد، ریشه در کمبودهای کالبدی، موانع اجتماعی-فرهنگی و نابرابری‌های ساختاری دارد. پژوهش حاضر با اتخاذ یک رویکرد جبرانی، به تحلیل جایگاه و ضرورت احداث «باغ بانوان» به عنوان یک راهکار بومی برای مواجهه با این کاستی‌ها در بستر یک شهر کوچک و در حال گذار می‌پردازد. هدف اصلی این تحقیق، ارزیابی این موضوع است که چگونه چنین فضای اختصاصی و چندعملکردی می‌تواند به جبران حقوق نادیده گرفته شده زنان و پاسخ به نیازهای واقعی آنان در شهر درچه (به عنوان مطالعه موردی) کمک کند. برای دستیابی به این هدف، از یک روش‌شناسی ترکیبی (کمی و کیفی) در قالب استراتژی مطالعه موردی بهره گرفته شد. داده‌های پژوهش از دو منبع اصلی گردآوری گردید: نخست، تحلیل جامع اسناد فرادست و گزارش‌های شهری برای شناسایی کمبودهای عینی شهر در ابعاد کالبدی، اجتماعی و اقتصادی؛ و دوم، پیمایش میدانی گسترده با استفاده از ابزار پرسشنامه در میان نمونه‌ای متشکل از ۳۹۶ نفر از زنان ساکن شهر درچه به منظور سنجش نیازها، اولویت‌ها و دیدگاه‌های ذهنی آنان. یافته‌های پژوهش نشان‌دهنده یک همسویی قدرتمند بین کمبودهای عینی و نیازهای ذهنی است. تحلیل‌های اسنادی، کمبود بحرانی سرانه‌های خدمات فراغتی (سرانه فضای سبز ۱.۱۵ مترمربع) و شکاف عمیق جنسیتی در مشارکت اقتصادی (نرخ اشتغال رسمی ۹.۶٪ برای زنان) را به اثبات رساند. از سوی دیگر، نتایج پیمایش میدانی، یک تقاضای اجتماعی قاطع را آشکار ساخت؛ به طوری که بیش از ۹۵٪ از پاسخ‌دهندگان، احداث این فضا را «کاملاً ضروری» دانستند و «نبود امنیت» و «کمبود فضای اختصاصی» را دلایل اصلی عدم استفاده از پارک‌های عمومی موجود عنوان کردند. اولویت‌بخشی به «فضای مادر و کودک»، «فضای ورزشی»، در کنار تأکید بر نیاز به «مدیریت محترمانه» و «فرصت‌های اقتصادی» مانند بازارچه‌ها، ابعاد چندگانه این نیاز را روشن ساخت. نتیجه‌گیری نهایی پژوهش آن است که احداث باغ بانوان در شهر درچه، فراتر از یک پروژه عمرانی، یک راهکار راهبردی و چندبعدی برای جبران نابرابری‌های موجود است. این فضا به صورت همزمان به جبران کمبودهای کالبدی (فقر فضایی)، کاستی‌های اجتماعی (تحقق حق به شهر و امنیت) و شکاف‌های اقتصادی (توانمندسازی) پاسخ می‌دهد. در بستر فرهنگی-اجتماعی مورد مطالعه، چنین فضایی نه به عنوان عامل انزوا، بلکه به مثابه یک زیرساخت اجتماعی ضروری برای حضور فعال، آزادانه و معنادار زنان در عرصه عمومی عمل می‌کند.