تأثیر مقایسه اجتماعی در شبکه‌ های اجتماعی بر عزت‌نفس و سلامت روان دانش‌ آموزان

نویسندگان مقاله

چکیده

شبکه‌های اجتماعی با گسترش دسترسی به بازنمایی‌های گزینش‌شده از زندگی دیگران، زمینه‌ای پیوسته برای مقایسه اجتماعی در دوره نوجوانی ایجاد کرده‌اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ارتباط مقایسه اجتماعی در شبکه‌های اجتماعی با عزت‌نفس و سلامت روان دانش‌آموزان و تبیین سازوکارهای میانجی و عوامل تعدیل‌کننده انجام شد. مطالعه به شیوه مروری ـ تحلیلی و بر پایه بررسی اسنادی منابع فارسی و انگلیسی انجام گرفت. شواهد تجربی عمدتاً از سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۶ انتخاب و منابع نظری کلاسیک به‌منظور صورت‌بندی مفاهیم استفاده شدند. استخراج داده‌ها بر تمایز نوع مقایسه، طرح پژوهش، شاخص‌های خودارزیابی و پیامدهای روان‌شناختی استوار بود؛ این بررسی فراتحلیل مستقل یا مرور نظام‌مند جامع نیست. شواهد نشان می‌دهد مقایسه صعودی آنلاین، به‌ویژه در قلمرو ظاهر بدنی و منزلت اجتماعی، با خودارزیابی نامساعدتر و برخی نشانه‌های آشفتگی روان‌شناختی ارتباط دارد. شدت این ارتباط با محتوای مشاهده‌شده، شیوه تفسیر فاصله با دیگران، حمایت اجتماعی و ویژگی‌های فردی تغییر می‌کند. نتایج مطالعات طولی و سنجش لحظه‌ای نیز از کافی‌نبودن شاخص مدت استفاده و ضرورت احتیاط در استنباط علّی حکایت دارند. فهم پیامدهای روان‌شناختی تجربه دیجیتال مستلزم توجه به فرایند مقایسه و بافت اجتماعی دانش‌آموز است. آموزش سواد رسانه‌ای انتقادی، تقویت خودارزیابی غیرمشروط و حمایت مدرسه و خانواده می‌توانند محورهای معقول مداخله باشند؛ اثربخشی آن‌ها باید در پژوهش‌های مداخله‌ای آزموده شود. کلمات کلیدی مقایسه اجتماعی، شبکه‌های اجتماعی، عزت‌نفس، سلامت روان، دانش‌آموزان.