تأثیر هوش هیجانی معلم بر انگیزش و یادگیری دانش‌آموزان ابتدایی

در سال‌های اخیر، توجه به ابعاد هیجانی فرایند یاددهی–یادگیری به یکی از محورهای اصلی پژوهش‌های حوزه تعلیم و تربیت تبدیل شده است. در این میان، هوش هیجانی معلمان به‌عنوان مجموعه‌ای از توانایی‌ها در شناخت، درک، مدیریت و به‌کارگیری مؤثر هیجان‌ها، نقش مهمی در ایجاد محیطی امن، پویا و انگیزه‌بخش برای یادگیری ایفا می‌کند. دانش‌آموزان دوره ابتدایی به دلیل ویژگی‌های رشدی و هیجانی خود، بیش از سایر مقاطع تحصیلی تحت تأثیر کیفیت روابط عاطفی با معلمان قرار دارند. ازاین‌رو، برخورداری معلمان از مهارت‌های هوش هیجانی می‌تواند ضمن تقویت تعاملات مثبت کلاس درس، زمینه افزایش انگیزش تحصیلی، مشارکت فعال، احساس تعلق به مدرسه و بهبود عملکرد یادگیری را فراهم سازد. مقاله حاضر با رویکردی علمی–ترویجی و در این راستا، ابعاد مختلف هوش هیجانی شامل خودآگاهی، خودتنظیمی، همدلی، مهارت‌های ارتباطی و مدیریت روابط، در ارتباط با مؤلفه‌های انگیزش تحصیلی، یادگیری فعال، خودکارآمدی، مشارکت آموزشی و پیشرفت تحصیلی مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که معلمان دارای هوش هیجانی بالا، از طریق برقراری ارتباط مؤثر، مدیریت سازنده تعارض‌ها، ارائه بازخوردهای حمایتی، افزایش احساس امنیت روانی و ایجاد فضای یادگیری مبتنی بر احترام و اعتماد، تأثیر چشمگیری بر انگیزش درونی، علاقه به یادگیری، مشارکت کلاسی و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دارند. همچنین نتایج بیانگر آن است که آموزش مهارت‌های هوش هیجانی به معلمان، حمایت مدیران مدارس از توسعه حرفه‌ای آنان، تقویت فرهنگ مدرسه مبتنی بر تعامل سازنده و توجه به سلامت روان معلمان، از مهم‌ترین عوامل ارتقای کیفیت فرایند یاددهی–یادگیری محسوب می‌شود. در مجموع، هوش هیجانی معلم را می‌توان یکی از مؤلفه‌های کلیدی کیفیت آموزش در دوره ابتدایی دانست که علاوه بر بهبود روابط آموزشی، زمینه رشد شناختی، هیجانی و اجتماعی دانش‌آموزان را فراهم می‌آورد. توجه به این ظرفیت در برنامه‌های تربیت معلم، آموزش‌های ضمن خدمت و سیاست‌گذاری‌های آموزشی می‌تواند گامی مؤثر در ارتقای کیفیت نظام تعلیم و تربیت و پرورش یادگیرندگانی توانمند، باانگیزه و مسئولیت‌پذیر باشد.