از بایگانی سنتی تا مدرسه داده‌محور: بررسی چالش‌ها و فرصت‌های به‌کارگیری هوش مصنوعی در وظایف اجرایی و انضباطی مدارس

نویسندگان مقاله

چکیده

هدف: هدف این پژوهش، تبیین فرصت‌ها و چالش‌های به‌کارگیری هوش مصنوعی (AI) در امور اجرایی و انضباطی مدارس و ارائه یک مدل مفهومی برای گذار از بایگانی سنتی به «مدرسه داده‌محور» است. روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی با رویکرد مروری–تحلیلی است و در کنار آن، یک طرح مطالعه موردی قابل اجرا برای مدارس متوسطه اول پیشنهاد می‌شود. داده‌های پیشنهادی شامل: حضور و غیاب، تأخیر، سوابق انضباطی، نمرات، مکاتبات و نیز مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با کارکنان و اولیا است. تحلیل در دو سطح انجام می‌شود: (۱) تحلیل کیفی محتوا برای شناسایی نقاط اصطکاک اجرایی/انضباطی و (۲) تحلیل داده توصیفی و یک مدل پیش‌بینی ساده برای هشدار زودهنگام ریسک افت تحصیلی/رفتاری. یافته‌ها (تحلیلی): مرور شواهد و تحلیل روندها نشان می‌دهد که AI می‌تواند در سه محور «اتوماسیون فرایند»، «استخراج الگو و هشدار زودهنگام» و «پشتیبانی تصمیم و ارتباط با اولیا» موجب کاهش خطاهای انسانی، افزایش سرعت پاسخگویی، و بهبود عدالت و ثبات در اجرای مقررات شود؛ اما در مقابل، چالش‌هایی همچون کیفیت پایین داده‌ها، ملاحظات محرمانگی، سوگیری الگوریتمی، تبیین‌پذیری، مسئولیت حقوقی، و مقاومت سازمانی می‌تواند مانع پیاده‌سازی مؤثر گردد. نتیجه‌گیری: گذار موفق به مدرسه داده‌محور نیازمند حکمرانی داده (Data Governance)، استانداردسازی داده‌ها، آموزش کارکنان، تعریف پروتکل‌های اخلاقی و امنیتی، و پیاده‌سازی مرحله‌ای است. مدل پیشنهادی این پژوهش، نقشه راه عملی برای مدارس (به‌ویژه متوسطه اول) ارائه می‌کند تا AI به‌جای جایگزینی نقش انسانی، به‌عنوان «دستیار اجرایی–انضباطی» در خدمت تصمیم‌گیری آگاهانه قرار گیرد. کلیدواژه‌ها: مدرسه داده‌محور، هوش مصنوعی، معاون اجرایی، انضباط مدرسه، تحلیل پیش‌بینانه، حکمرانی داده