تحلیل تطبیقی رویکردهای آموزش کاهش خطرپذیری بلایا در نظام‌های آموزشی منتخب و ارائه راهکارهای بومی برای دوره ابتدایی در ایران

ایران به دلیل قرار گرفتن بر روی کمربند لرزه‌خیز آلپ-هیمالیا و همچنین مواجهه با مخاطرات طبیعی متنوع نظیر زلزله، سیل، خشکسالی، طوفان، فرونشست زمین و آتش‌سوزی‌های گسترده، از جمله کشورهای پرخطر جهان به شمار می‌رود. در چنین شرایطی، آموزش کاهش خطرپذیری بلایا (Disaster Risk Reduction Education: DRR) به‌عنوان یکی از مؤثرترین راهبردهای کاهش خسارات انسانی، اقتصادی و اجتماعی مورد توجه سازمان‌های بین‌المللی، به‌ویژه دفتر کاهش خطر بلایای سازمان ملل متحد (UNDRR) و یونسکو قرار گرفته است. تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد که نهادینه‌سازی فرهنگ ایمنی و آمادگی از سنین کودکی و از طریق نظام آموزشی، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش تاب‌آوری فردی و اجتماعی دارد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل تطبیقی رویکردهای آموزش کاهش خطرپذیری بلایا در نظام‌های آموزشی منتخب شامل ژاپن، فنلاند، نیوزیلند، ایالات متحده آمریکا و اندونزی و ارائه راهکارهای بومی برای دوره ابتدایی ایران انجام شده است. این پژوهش از نوع کیفی و به روش مطالعه تطبیقی و اسنادی انجام می‌شود و داده‌های آن از طریق بررسی اسناد بین‌المللی، سیاست‌های آموزشی، برنامه‌های درسی، مقالات علمی و گزارش‌های رسمی گردآوری شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که کشورهای موفق، آموزش کاهش خطرپذیری بلایا را به‌عنوان بخشی از برنامه درسی رسمی، آموزش‌های مهارتی، مانورهای منظم، مشارکت خانواده‌ها، آموزش معلمان و همکاری میان دستگاه‌های اجرایی نهادینه کرده‌اند. همچنین استفاده از روش‌های یادگیری فعال، آموزش مبتنی بر تجربه، بازی‌های آموزشی، شبیه‌سازی بحران و فناوری‌های نوین از مهم‌ترین ویژگی‌های این نظام‌ها است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که نظام آموزشی ایران نیز با وجود برخی اقدامات ارزشمند، همچنان با چالش‌هایی مانند محدود بودن محتوای آموزشی، نبود برنامه درسی منسجم، کمبود آموزش تخصصی معلمان، ضعف در آموزش عملی و مشارکت محدود خانواده‌ها روبه‌رو است. بر این اساس، طراحی برنامه درسی بومی، آموزش تخصصی معلمان، توسعه آموزش‌های مهارتی، تولید محتوای چندرسانه‌ای، اجرای مانورهای هدفمند و تقویت همکاری میان وزارت آموزش و پرورش و سازمان مدیریت بحران کشور از مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی این پژوهش محسوب می‌شود.